De keizer die van zijn moeder op de bank moest slapen

Afgelopen zomer kwam hij al een keer aan bod, de filosoof-keizer Marcus Aurelius (121 - 180 n.Chr.) en zijn relativering van het keizerlijke ambt. Als aanhanger van het stoïcisme had hij nog wel een aantal andere a-typische eigenaardigheden in zijn arsenaal. Marcus Aurelius is de geschiedenis in gegaan als een hele gematigde heerser die geen speciale aandacht toonde voor luxe en extravagantie (waar zijn broer en medekeizer Lucius Verus (130 - 169 n.Chr.) weer wel een handje van schijnt te hebben gehad). In de Historia Augusta, een biografisch werk van vermoedelijk zes verschillende auteurs komt de liefhebberij van het ruwe leven die bij de keizer uit zijn filosofische opvattingen voortkwam, naar voren (Marcus Aurelius 2.6): 

Toen hij twaalf jaar oud was, nam hij de kleding van een filosoof aan en iets later ook de hardheid, waarmee hij zijn studie deed, gekleed in een Griekse mantel en slapend op de grond. Op aandringen van zijn moeder ging hij met tegenzin akkoord om te slapen op een bank waar huiden overheen gedrapeerd waren.

Het blijkt toch opmerkelijk hoe verschillend heersers zijn waar het aankomt op luxe en hardheid.  En toch wel opmerkelijk dat je als keizer toch naar je moeder moet luisteren.

Boekentip voor vandaag:
G.W. Adams, Marcus Aurelius in the Historia Augusta and beyond

De filosoof-koning en het purper

De Griekse filosoof Plato (427 - 347 v.Chr.) stelde in zijn De Staat dat het het beste was als staten geregeerd zouden worden door denkers zoals hij, door filosofen. Hij heeft het niet mogen meemaken, maar in de hoogtijdagen van het Romeinse rijk dook een echte filosoof-koning op, namelijk de keizer Marcus Aurelius (121 - 180 n.Chr.). Marcus Aurelius was een echte stoïsche filosoof en werd sterk beïnvloed door de grote Epictetus (±50 - ±130 n.Chr.). Naar stoïcijns model wist hij grote dingen te relativeren tot iets heel kleins.


Marcus Aurelius schreef gedurende zijn regeerperiode een werk dat de geschiedenis in is gegaan als Overpeinzingen, maar dat Τὰ εἰς ἑαυτόν heette, "datgene aan zichzelf". Hierin relativeert hij met name op bijzondere wijze het keizerschap. Romeinse keizers waren herkenbaar aan een purpere zoom op hun toga. In het geval van een keizer die naast zijn sandalen ging lopen, Marcus legt duidelijk uit waar dit op neerkomt (Overpeinzingen 6.13):

Jouw purperen gewaad is niets meer dan een beetje schapenwol dat bevlekt is met het bloed van een  purperslak.

Zo kun je het ook bekijken. Opmerkelijk is dat de zoon van Marcus, die hem opvolgde, Commodus (161 - 192), juist bekend stond om zijn grootheidswaan. Maar dat is een onderwerp voor een andere keer.