Huwelijk!

Morgen trouwen mijn beste vriend en zijn verloofde. Om hen een beetje van dienst te zijn, heb ik eens een contract opgerakeld uit het Assyrisch archief uit de 19e eeuw v.Chr (Contract):

Laqipum heeft Hatala, dochter van Enishru gehuwd. In het land mag Laqipum geen andere vrouw huwen, maar in de stad mag hij een hierodule [heilige prostituée, een aan de tempel verbonden slavin] huwen. Indien zij [Hatala] hem binnen twee jaar geen nageslacht bezorgt, zal zij zélf een slavin kopen en later, nadat ze een kind van hem heeft voortgebracht, mag ze weer afstand doen van de slavin door haar te verkopen aan eenieder die dat wil. Als Laqipum besluit van haar te scheiden, moet hij jaar vijf minas van zilver betalen en als Hatala van hem besluit te scheiden, moet zij hem vijf minas van zilver betalen. Getuigen: Masa, Ashurishtikal, Talia en Shupianika.

Rest mij niets meer dan Martijn en Marilon heel veel geluk samen te wensen en dat Marilon hem maar vele krachtige zonen en schone dochters mag baren. Van harte!

Koningin Caesar en zijn overspelige vrouw

Julius Caesar (100 - 44 v.Chr.) ging scheiden van Pompeia Sulla, de dochter van de eerder genoemde Lucius Cornelius Sulla (±138 - 68 v.Chr.). Pompeia was namelijk betrokken geraakt bij een schandaal. Caesar was Pontifex Maximus (hogepriester) en er was een rite die plaats had in zijn woning, maar waar geen mannen bij aanwezig mochten zijn. Pompeia leidde de boel daar, maar de eerder genoemde controversiële politicus Publius Clodius Pulcher (±93 - 52 v.Chr.) was daar wel aanwezig en dat er geruchten gingen dat  Pompeia en Clodius een affaire hadden. De Romeinse historicus Lucius Cassius Dio (±155 - na 229 n.Chr.) vertelt wat Caesar deed (Romeinse Geschiedenis XXXVII.45.2):

[M]aar hij scheidde van zijn vrouw, hoewel hij zei dat hij het verhaal niet geloofde, maar dat hij niet langer met haar kon leven, omdat ze eens verdacht was van overspel; want een kuize vrouw moet niet alleen niet over de schreef gaan, maar ze mag niet eens onder boosaardige verdenkingen vallen.

Een harde lijn, dat zeker, maar hier valt wat voor te zeggen als het allemaal gaat om reputaties en, zoals eerder gezegd, huwelijken in de Romeinse tijd iets anders zijn dan tegenwoordig hier. Caesar kon het voor zijn reputatie niet hebben als zijn vrouw een vreemdgangster zou zijn.

Nu had Caesar zelf af en toe wel wat uit te leggen, bijvoorbeeld toen koningin Cleopatra VII van Egypte (69 - 30 v.Chr.) door Rome werd rondgeleid met haar buitenechtelijke zoon Ptolemaios Caesartje (47 - 30 v.Chr.). Een ander voorval betreft de geruchten dat Caesar "zijn kuisheid had neergelegd aan koning" Nicomedes IV van Bithinië (r.±94 - 74 v.Chr.) (zie: Suetonius, Julius Caesar 2). Dit leverde hem nogal wat grappen op. De Romeinse biograaf Gaius Suetonius Tranquillus (68/69 - 140 n.Chr.) tekent even doodleuk op waar hij het allemaal niet over zal gaan hebben (Julius Caesar 49):

Ik spreek niet van de alom bekende versregel van Licinius Calvus: "Al wat Bithynië en Caesars minnaar ooit bezeten hebben." Ik zwijg over de redevoeringen van Dolabella en Curio senior, waarin Dolabella hem "de rivale van de koningin" en "de beste plaats in 's konings bedstee" noemde en Curio sprak van "de stal van Nicomedes" en "het bordeel van Bithynië". Ook ga ik voorbij aan de edicten van Bibulus [de consul samen met Caesar], waarin hij zijn collega betitelde als "de koningin van Bithynië" en verder opmerkte "dat hij vroeger verliefd was op een koning, nu op het koningschap." [...] maar zelfs zei hij [Cicero] tegen Caesar, toen deze in de senaat pleitte voor Nyssa, de dochter van Nicomedes, en van de gunsten sprak die de koning hem had bewezen: "Bespaart u ons dat, wat ik u bidden mag. Wij weten heel goed wat hij u en u hem hebt geschonken." In de Gallische triomftocht ten slotte zongen zijn soldaten bij de spotverzen [een gebruikelijk onderdeel van de triomftocht] die gewoonlijk gedebiteerd worden door de deelnemers aan de optocht ook dit beroemd geworden lied: 

Caesar is 't die Gallië knechtte, Nicomedes knechtte hem.
Zie nu Caesar triomferen, die heel Gallië onderwierp,
maar niet koning Nicomedes, die toch Caesar onderwierp.

Het is dat je niet van jezelf kunt scheiden...

Boekentip voor vandaag:
Suetonius, Keizers van Rome

Hoe durft ie van zijn vrouw te houden?!

De grote Romeinse generaal Gnaeus Pompeius Magnus (106 - 48 v.Chr.) is de geschiedenis in gegaan als één van de grootste generaals uit de Romeinse geschiedenis en als - merkwaardig genoeg - de bouwer van het allereerste permanente theater in Rome, eeuwen na de stichting van de stad. Verder werd hij bekend om het Eerste Driemanschap met Caesar en Crassus en als de grote rivaal van Caesar na het uiteenvallen van dit driemanschap.

Waar hij vooral opzien mee baarde was dat hij gek was op zijn vrouw, Iulia, de dochter van Caesar. Het was verre van toevallig dat Caesar zijn spruit bij zijn collega stalde, want dat bracht de families dichter bij elkaar en dat was politiek interessant. Maar verder ging het vaak niet. Bij Pompeius wel en dat bracht hem op kritiek te staan. De Griekse biograaf Plutarchus (±46 - minstens 120 n.Chr) vertelt in zijn biografie van Pompeius dat hij groot aanzien  kreeg door zijn overwinningen op het slagveld en het organiseren van spectaculaire dierengevechten voor het volk. Hij gaat verder door te laten zien wat hem minder populair maakte (Pompeius 53.1-2):

Dit alles leverde hem bewondering en waardering op; maar aan de andere kant riep hij ook afkeuring over zich af, want hij droeg de provincies en de legers van hem over aan gezanten die zijn vrienden waren, terwijl hij zelf zijn tijd doorbracht met zijn vrouw, van het ene buitenhuis naar het andere buitenhuis trekkend. Dit was ofwel omdat hij zoveel van haar hield, ofwel dat zij zoveel van hem hield dat hij het niet over zijn hart kon verkrijgen haar te verlaten. Deze reden wordt ook gegeven.
De genegenheid van de jonge vrouw voor haar man was berucht, hoewel de volwassen leeftijd van Pompeius zulke devotie niet uitnodigde. De reden ervoor lijkt echter te hebben gelezen in de kuise beheersing van haar man die alleen gemeenschap had met zijn echtgenote, en in de waardigheid van zijn gedrag die niet meedogenloos, maar vol gratie waren, en speciaal aantrekkelijk voor vrouwen, zoals zelfs de courtisane Flora kan beamen.

Zei ik eergisteren dat er niets veranderd was in wat gewaardeerd wordt?

Vrouwen kosten geld

Het uithuwelijken van vrouwen aan leden van een invloedrijke familie om banden met die familie te krijgen of aan te halen is in sommige culturen in de 21e eeuw nog steeds gemeengoed. In de Romeinse tijd was dat niet anders. Er zijn verschillende voorbeelden van Romeinse heren die hun vrouw verlieten omdat een andere vrouw familie-politiek-wise handiger was en bijvoorbeeld de generaal en politicus Pompeius de Grote (106 - 48 v.Chr.) trouwde vijf keer.

Niet alleen onder de Romeinen werd het uithuwelijken van je dochter als een politiek instrument gezien, ook bij een van de grote vijanden uit de late Romeinse Republiek, de Numidiërs [een gebied dat het huidige Tunesië en Algerije gedeeltelijk beslaat] die geleid werden door de koning Iugurtha (160 - 104 v.Chr.). De Romeinse geschiedschrijver Gaius Sallustius Crispus (86 - 35 v.Chr.) vertelt over de huwelijkspolitiek van deze man (Oorlog met Iugurtha 80):

En voorheen reeds was de dochter van Bocchus [de koning van het Westelijk deel van Nuimidië] met Iugurtha getrouwd. Maar deze nauwe betrekking werd bij de Numidiërs en Moren niet hoog aangeslagen, omdat een ieder voor zich zoveel vrouwen had als zijn vermogen toeliet: sommigen hadden er tien, anderen meer, de vorsten echter nog veel meer. Zo werd de aandacht door de menigte van vrouwen versnipperd: geen van hen gold als dé gezellin van de man, allen waren gelijkelijk van geringe waarde.

Vrouwen kosten veel geld, maar voor Iugurtha moet het heel veel hebben opgeleverd, want hoewel hij zelf zoveel vrouwen had dat ze allemaal gelijkelijk van geringe waarde waren, zullen de families van zijn vrouwen wel veel over gehad hebben voor hun in naam goede betrekkingen. Het mag dan ook geen verrassing heten dat Iugurtha Bocchus op een gegeven moment overhaalt mee te vechten tegen de Romeinen.