Zorg dat je leger voldoende stinkt!

Wie computerspellen speelt waarin je met legers tegen elkaar vecht, weet het. Lichtbewapende soldaten verliezen vrijwel altijd van zwaarbewapende en soldaten met speren zijn een uitstekende manier om cavalerie te stoppen. Boogschutters zijn zwak tegen snel bewegende troepen, maar kunnen wel veel schade aanrichten bij dichtgepakte falanxen.

Dit zijn fysieke en functionele voordelen van de ene legereenheid ten opzichte van de andere. We hebben eerder gezien dat strijdwagens met zeisen gruwelijke taferelen veroorzaakten op het slagveld. Dit was naast bijzonder effectief tegen troepen ook een psychisch wapen. Wie vecht er op zijn niveau als je bang bent zomaar je been te verliezen? Olifanten waren hier ook succesvol in, want hoe verslag je die zomaar? Datzelfde geldt voor... kamelen.

Een Perziër leidt een kameel

Bron: Livius.org

Kamelen speelden een belangrijke rol in oorlogsvoering in het Midden-Oosten. Als ze goed getraind worden, kunnen ze de rol van een paard (dat veel minder sterk is in de omstandigheden in de woestijn) prima overnemen, maar ook in kameel-tegen-paard-gevechten zijn ze zeer bruikbaar. De Griekse filosoof en historicus Xenophon (±430 - 355 v.Chr.) meldt dat de Perzen gedurende de Slag bij Thymbra (547 v.Chr.) tegen de Lydiërs gebruik maakten van kamelen. Ondanks het feit dat de Lydiërs veel meer manschappen het veld op brachten, wonnen de Perzen. Xenophon verdedigt de verliezende bevelhebber (Cyropaedia VI.2.18):

Of [wat zou je doen] als je hoorde dat ze kamelen hebben waarop ze naar ons toe rijden en dat honderd paarden de aanblik van één kameel niet konden verdragen?

Paarden zijn bang voor kamelen. Volgens een andere Griekse historicus, Herodotus (±485 - 425/420 v.Chr.) konden de paarden niet alleen de aanblik van kamelen niet aanzien, maar gingen ze ook over hun nek van de geur (Historiën I.80.5). Het devies is dan ook: zorg dat je leger voldoende stinkt!

Boekentip voor vandaag:
Xenophon, The Expedition of Cyrus
Herodotus, The Histories

Ik wist wel dat mijn zoon sterfelijk was

De Griekse filosoof en geschiedschrijver Xenophon (±430 - 355 v.Chr.) had twee zonen: Gryllus en Diodorus. Toen de Atheners besloten een leger te sturen om Sparta te helpen in een conflict met de stad Thebe, stuurde Xenophon zijn beide zonen mee op de expeditie. Diodorus overleefde het, Gryllus sneuvelde. De Spartaans-Atheense samenwerking won uiteindelijk wel. De Griekse biograaf Diogenes Laërtius (3e eeuw n.Chr.) beschrijft de reactie van Xenophon toen hem verteld werd over het lot van Gryllus (Xenophon  54-55):

Op dit moment [toen hij de boodschap dat zijn zoon dood was, kreeg] zou Xenophon aan het offeren zijn geweest, met een rozenhoedje op zijn hoofd, die hij afdeed toen werd aangekondigd dat zijn zoon dood was. Maar nadien, toen hij leerde dat zijn zoon glorierijk gesneuveld was, zette hij het hoedje terug op zijn hoofd. Sommigen zeggen dat hij niet eens huilde, maar uitriep: "Ik wist wel dat zijn zoon sterfelijk was."

Griekse filosofie zit vol met opvattingen als deze rond het overlijden van dierbaren. Eerder besprak ik een vergelijkbare opvatting van de Romeinse filosoof Epictetus die zich vóór de dood van zijn geliefden al met het onafwendbare verzoend had. Als dat allemaal zo makkelijk was...

Boekentip voor vandaag:
Diogenes Laërtius, The Lives of Eminent Philosophers

Uitsloven voor de dames

Veel Griekse schrijvers waren van verschillende markten thuis. Aristoteles (384 - 322 v.Chr) schreef werken over allerhande onderwerpen, variërend van logica tot planten en van ademhaling tot ethiek. Xenophon (±430 - 355 v.Chr.) is een ander voorbeeld. Hij is bekend geworden (en hier al aan bod gekomen) als historicus, maar hij schreef ook politieke teksten en een serie interessante werken die een cavalerie-commandant moeten helpen het hoogste te bereiken. 


In een opvallend modern klinkend stuk over het houden van paarden legt hij uit hoe je een goed paard herkent op de markt, hoe je hem moet trainen en hoe je hem moet verzorgen. Vervolgens geeft hij praktische tips over hoe je een paard met gevoel voor show kunt krijgen (Ruiterkunst 10:4-5 (pagina 347 PDF)): 

Een bewijs dat hij[een paard] het leuk vindt is dat hij wanneer hij zich wil uitsloven tegenover andere paarden, met name tegenover merries, zijn nek zo hoog mogelijk houdt en zijn hoofd buigt, waardoor er sterk uit ziet. Hij tilt zijn benen vrij op vanaf de grond en werpt zijn staart omhoog. Wanneer je hem daarom zo ver krijgt de houding aan te nemen, die hij op natuurlijke wijze aanneemt als hij het meest verlangt zijn schoonheid tentoon te spreiden, dan zul je ervoor zorgen dat het eruit ziet alsof hij plezier heeft aan bereden worden en geef je hem een edel, krachtig en aantrekkelijk uiterlijk.

Paarden zijn net mensen...

Homo's in het leger

Tot een paar jaar geleden hanteerde het Amerikaanse leger het DADT-beleid (Don't ask, don't tell) waar het ging om homoseksualiteit in het leger. Omdat homoseksualiteit niets nieuws is, duikt het in de antieke bronnen ook op. In het werk Anabasis van de eerder genoemde Xenophon (±430 - 355 v.Chr.) vinden we een verwijzing naar homoseksualiteit terug in een gebeurtenis tijdens een gevecht. De Grieken staan nu min of meer onder bevel van Xenophon en strijden mee met Seuthes II van Thracië (het gebied dat bestaat uit Bulgarije, een deel van Griekenland en het Europese deel van Turkije). Seuthes beveelt mensen die weerstand bieden te doden. Op een gegeven moment gebeurt volgens Xenophon het volgende (Anabasis VII:4 7-8): 

Episthenes, een Olynthiër [uit de stad Olynthos in Noord-Griekenland], was een pederast; toen hij merkte dat een mooie, nauwelijks volwassen knaap, die een klein schildje droeg, op het punt stond gedood te worden, snelde hij naar Xenophon en smeekte hem het mooie knaapje te redden. Xenophon begaf zich naar Seuthes en vroeg hem de knaap niet te doden; hij verklaarde hem de speciale geaardheid van Episthenes en vertelde dat deze eens een compagnie soldaten had samengesteld louter op basis van fysieke schoonheid en dat hij met die compagnie als een moedig man had gedragen.

In de Griekse Oudheid was homoseksualiteit heel normaal en er blijkt nergens uit Xenophon's tekst dat wie dan ook ik deze episode raar opkeek bij het verzoek van Episthenes. Hij viel gewoon op jongens. Dit is iets waar we in de moderne wereld, zeker in een machocultuur als het leger, wat wat van kunnen leren.

Een generaal zo wreed als de juf

In het werk Anabasis van Xenophon (±430 - 355 v.Chr.) wordt deel 1 afgesloten met de dood van de Perzische troonpretendent Cyrus de Jongere in de strijd tegen zijn broer Artaxerxes. Het Griekse huurlingenleger werd door de Perzische generaal Tissaphernes begeleid en van voedsel voorzien tot Xenophon meldt (Anabasis II.5.31-32) dat de Pers een list bedenkt en succesvol uitvoert. Vijf Griekse generaals worden gedood en er volgt een lange periode van gevechten.


Eén van de gedode generaals is de leider van de expeditie, Clearchos van Sparta. Xenophon geeft na het melden van zijn dood een korte omschrijving van de carrière van deze generaal en zijn lotgenoten. Clearchos was een echte beroepsvechter die leefde voor zijn werk, schrijft hij. Hij had een natuurlijk gezag en straalde op het slagveld rust en vastberadenheid uit. Eén ding had hij wel tegen (Anabasis II.6.12):

Maar zodra het gevaar voorbij was en zij onder een andere bevelhebber konden gaan dienen, waren er velen die hem verlieten. Want hij had niets beminnelijks over zich, steeds was hij streng en bars, zodat de soldaten tegenover hem dezelfde gevoelens koesterden als de schoolkinderen tegenover hun leermeester.

Clearchos behandelde zijn soldaten alsof het schoolkinderen waren: wreed en streng! Tegenwoordig behandelt de leraar de kinderen als een sergeant en is dat wreed. Er was dus een tijd dat soldaten schoolmeesters al erg vonden. 

"Jullie zijn beter dan wij"

Koning Darius II van Perzië had twee zoons: Artaxerxes en Cyrus de Jongere die na de dood van de koning in een strijd om het koningschap verwikkeld raakten. Artaxerxes werd na Darius' dood koning gekroond en Cyrus werd in Turkije gelegerd als gouverneur. Cyrus ging hier echter niet akkoord en rukte op naar Mesopotamië (het huidige Irak) waar hij zijn broer van de troon wilde stoten. 


Om met een zo groot mogelijk leger op te kunnen draven, maakte Cyrus gebruik van een beproefde recruteringsmethode in de Oudheid: hij nam huurlingen in dienst. Huurlingen waren mensen die zich voor het geld en/of het avontuur lieten inhuren door generaals en andere lieden die soldaten nodig hadden om vervolgens een oorlog te voeren waar ze misschien niets mee te maken hadden. 


De huurlingen die Cyrus in dienst nam, waren Grieken. Dit trotse volk had altijd al een hoge pet van zichzelf en dat was hier ook niet anders. Temidden van het huurlingenleger bevond zich een jonge leerling van Socrates, Xenophon (±430 - 355 v.Chr.) die kennelijk ook belust was op geld en avontuur, maar die vooral bekend werd omdat hij de onderneming optekende in zijn Anabasis, één van de bekendste werken uit de Griekse Oudheid.


Toen Cyrus en zijn Perzisch-Griekse coalitie vlakbij het huidige Baghdad was, kregen zij door dat Artaxerxes een leger van ruim een miljoen soldaten (jaaaaja) op de been had weten te brengen toen hij net op tijd op de hoogte was van de invasieplannen van zijn broertje. Aan de vooravond van de aanstaande Slag bij Cunaxa (401 v.Chr.) riep Cyrus zijn onderbevelhebbers bij zich om de tactiek te bespreken en hen moed in te spreken (Anabasis I.7:3-4):

'Mannen van Griekenland, het is niet uit gebrek aan barbaren dat ik jullie als bondgenoten meeneem, maar omdat ik jullie veel moediger en veel doelmatiger houd dan massa's barbaren; dát is de reden waarom ik jullie aan mijn leger heb toegevoegd. Toont dat jullie de vrijheid die jullie bezitten en waarmee ik jullie gelukwens, waard zijn. [...] Jullie zullen voor een ontelbare massa vijanden staan en die zullen onder geweldig geschreeuw aanstormen. Zo jullie daartegen bestand blijken, moet ik me voor de rest schamen bij de gedachte dat jullie zullen ondervinden wat voor slag van mensen mijn landgenoten zijn.'

Je zou bijna medelijden gaan voelen voor die arme Perzen. Als hun potentiële koning (Cyrus stierf tijdens de volgende slag, dus uiteindelijk werd dat niks) al zo over zijn volk denk... Of zou het zijn dat Xenophon deze toespraak zelf bedacht heeft?