Prestatiebevorderende middelen in de Oudheid

Eergisteren werd wielrenner Fränk Schleck betrapt op het gebruik van een verboden middel en verdween hij uit de Tour de France. Dit bracht me ertoe eens te gaan zoeken naar aanwijzingen voor doping in de Oudheid. Ik vond een aantal interessante stukjes die er wel wat van weg hebben. De Romeinse schrijver Plinius de Oudere (±23 - 79 n.Chr.) schreef erover in zijn boek Naturalis Historia. Gladiatoren die last krijgen van buikpijn en kneuzingen konden daar wel iets tegen gebruiken (Naturalis Historia XXXVI 202)

"Voor buikpijn of kneuzingen," zegt Marcus Varro - ik citeer zijn eigen woorden - zou je haard je medicijnkastje moeten zijn. Drink de as, opgelost in water, en je zal genezen zijn. Kijk maar hoe de gladiatoren na het gevecht geholpen worden door deze drank."

Het is natuurlijk de vraag wanneer iets doping is en wanneer gewoon een medicijn in een tijd zonder een lijst verboden middelen, maar duidelijk is dat Plinius hier een prestatiebevorderend middel heeft beschreven. Een sportman die zes Olympische titels won in het worstelen, Milo van Croton (±556 - na 510 v.Chr) stond bekend om zijn dieet van veel vlees en het meezeulen van stenen (Naturalis Historia XXXVII 54):

Alectoria is de naam gegeven aan een steen die wordt gevonden in het gewas van pluimvee, die eruit ziet als kristal en ongeveer zo groot is als een boon; sommigen zeggen dat Milo van Croton vaak deze steen met zich meenam, iets dat hem onoverwinnelijk maakte in atletische wedstrijden.

De vraag is: waar laat een naakte worstelaar een steen als hij gaat vechten? Hoe dan ook is één ding niet veranderd in al die eeuwen: de meeste artsen hebben zo een opvatting over topsport. Zo ook de grote medicus en filosoof Claudius Galenus (131 - 201-216 n.Chr). Hij vergelijkt atleten als Milo met varkens (Thrasybulus 37):

We hebben gezien dat hun hele leven is samengevat in het volgende overzicht: ze zijn ofwel aan het eten, of aan het drinken, of aan het slapen, ofwel zitten ze op het toilet of zijn ze aan het rollen in het stof en de modder.

Misschien heeft hij daar ook gewoon gelijk in. 

De scheids helpt de groten

Eerder deze week werd op het EK voetbal Oekraïne een zuiver doelpunt tegen Engeland ontzegd omdat beoordeeld was dat de bal niet over de lijn was. Boze tongen beweren in een dergelijke situatie vaak opzet van de arbitrage. De grote voetballanden worden bevoordeeld. Dergelijke opmerkingen doen me denken aan de Olympische Spelen. Niet die van Londen, maar die van Olympia, van 67 n.Chr. Daar werd namelijk wel een grote bevoordeeld en wel tijdens een aantal onderdelen. De bekendste deelnemer van dit evenement was namelijk niemand minder dan de heersende Romeinse keizer Nero (37-68). 


Volgens de biograaf Gaius Suetonius Tranquillus (69/70 - 140 n.Chr.) haalde de keizer allerlei fratsen uit om Olympisch kampioen te worden. Zo werden onderdelen toegevoegd aan de spelen en bereikte hij op merkwaardige wijze de titel. Tenminste, hij werd uitgeroepen als winnaar (Nero 24):

Altijd wanneer hij gewonnen had, maakte hij zelf de uitslag bekend, wat ertoe leidde dat hij ook overal meedeed aan de competitie van de presentatoren. Om te voorkomen dat er ook maar één andere winnaar in de Heilige Spelen [de Olympische Spelen en een aantal andere dergelijke evenementen gingen gepaard met religieuze rituelen] in de herinnering bleef voortbestaan, of dat er waar dan ook een spoor van het zou overblijven, gaf hij opdracht al hun beelden en portretten omver te halen, met de haak weg te slepen en in het riool te werpen.

Dergelijke zaken komen we tegenwoordig nog niet eens in het wielrennen tegen. Gelukkig won Nero ook zelf nog een onderdeel: het wagenrennen. Suetenius legt uit hoe (Nero 24):

Hij werd tijdens de race uit de wagen [van zijn tienspan]  geslingerd en weer teruggezet, maar voor het einde gaf hij op, omdat hij het niet vol kon houden, wat overigens niet verhinderde dat hij de prijs won.