De ploeggenoten van Spartacus

Nu het alweer een hele tijd geleden is dat ik het over wielrennen heb gehad, is het weer hoog tijd dat we de sport weer eens noemen. Vandaag is het namelijk de dag van de bekendste eendaagse wedstrijd van het seizoen: Parijs-Roubaix en er is een grote favoriet, Fabian Cancellara. Weinig Oudheid aan, tot je bedenkt wat zijn bijnaam is: Spartacus.

Zoals de meeste mensen wel zullen weten bestaat Parijs-Roubaix voor een groot deel uit kasseienstroken en die doen mij altijd denken aan het bekende Romeinse wegennetwerk door Europa. Deel van dit netwerk is de Via Appia die van Rome naar het Zuiden liep.  Het verleden van deze weg legt wel extra druk op de schouders van de ploeggenoten van Cancellara, want bij de opstand van Spartacus kwamen ze de inmiddels bekende Marcus Licinius Crassus (115 - 53 v.Chr.) tegen en ze werden in een slag waar Spartacus omkwam, verslagen. De Romeinse historicus Appianus (±95 - ±165 n.Chr.) vertelt wat Spartacus' mannen gebeurde (Burgeroorlogen I.121):

Een groot aantal van zijn [Spartacus'] mannen ontvluchtte het slagveld naar de bergen en Crassus volgde hen daarheen. Zij verdeelden zichzelf in vier delen en gingen door met vechten tot ze allemaal dood waren, op zesduizend na, die gevangen werden genomen en werden gekruisigd langs de hele weg van Capua naar Rome [het eerste deel van de Via Appia].

Ik ga ervan uit dat de troepen van Cancellara het vandaag beter gaan doen.

Boekentip voor vandaag:
Appianus, The Civil Wars

Crassus' gouden keeltje

Ruim een jaar geleden kwam Marcus Licinius Crassus (115 - 53 v.Chr.) aan bod. Crassus manifesteerde zich als gierige geldwolf en deze reputatie bleek ben vooruitgesneld te zijn. Toen Crassus in Oosten oorlog aan het voeren was met de Perzen, kwam hij om. Zijn lichaam kwam in handen van de vijand en zij wisten wel raad met deze figuur. Volgens de Romeinse historicus Cassius Dio (±155 - na 229 n.Chr.) staken de Perzen de draak met zijn grote zwakte (Romeinse Geschiedenis XL.27.3):

En de Parthen, zo zeggen sommigen, goten spottend gesmolten goud in zijn mond; want hoewel hij een man van immense rijkdom was, verbond hij zoveel waarde aan geld om hen die geen heel legioen konden onderhouden uit hun eigen middelen zielig te vinden en hen te beschouwen als arme mensen.

Soms is het heel eenvoudig om de Oudheid en moderne populaire cultuur met elkaar in verband te brengen. Bij het kijken naar een scene in Game Of Thrones moest ik aan die arme Crassus denken.

Crassus was boos

In de Romeinse tijd was er geen scheiding tussen de verschillende soorten van macht. Het idee van de trias politica (scheiding van de wetgevende (parlement), uitvoerende (kabinet) en rechtelijke macht (rechtbank)) is van ver ná de Romeinse tijd. Naast dit takenpakket hadden leidende figuren vaak ook religieuze posities en dienden zij bovendien als bevelhebbers in het leger.


Marcus Licinius Crassus (115 - 53 v.Chr.), de eerdergenoemde fat cat van Rome, was naast vooraanstaand politicus en zakenman ook een generaal in het leger. Toen de bekende opstand van Spartacus uitbrak, werd Crassus naar Campanië gestuurd met als opdracht om in te grijpen. Hij stuurde een onderbevelhebber met een leger om de slaven en gladiatoren te bevechten, maar deze werden verslagen. In zijn biografie van Crassus schrijft Plutarchus (±46 - minstens 120 n.Chr) hoe ontevreden de generaal was met het feit dat een groot deel van het leger de wapens afwierp (waardoor Spartacus meer mensen kon bewapenen) en wegrende van het slagveld (Crassus 10.2-3):

Crassus gaf Mummius [de onderbevelhebber] zelf een zeer harde ontvangst na dit voorval. Hij bewapende zijn soldaten opnieuw en liet hen garanties geven dat ze in de toekomst hun wapens in bezit zouden houden. Vervolgens nam hij er 500 van hen die als eersten waren gevlucht en die zichzelf als de grootste lafaards hadden getoond. Hij verdeelde hen in vijftig groepen van tien man en bracht van iedere groep één man ter dood, door het lot bepaald.

Dit gebruik van decimatio waar ons woord decimeren vandaan komt, was in de Romeinse tijd al heel uitzonderlijk en werd als verschrikkelijke belediging ervaren, maar als Crassus één ding duidelijk maakte, dan was dat dat hij geen lafheid tolereerde. Uiteindelijk werd Spartacus verslagen.

Hoe de rijkste man aan zijn geld kwam

Met de huidige economische problemen wordt vaak gewezen naar de rijken in het kapitalistische systeem die de armen uitbuiten om nóg rijker te worden. Als dit waar is, dan is dat in ieder geval niet nieuw, als we de Griekse biograaf Plutarchus (±46 - minstens 120 n.Chr) moeten geloven. In zijn biografieën bespreekt hij ook de fat cat van de Romeinse geschiedenis, Marcus Licinius Crassus (115 - 53 v.Chr.) en hoe deze alleraardigste man aan zijn geld kwam (Crassus 2:4):

[...] hij merkte op dat branden en instorting van gebouwen in Rome normaal en gebruikelijk waren, omdat de gebouwen te groot waren en te dicht bij elkaar stonden. Daarom kocht hij slaven die architecten en bouwvakkers waren en dan, toen hij er meer dan 500 van had, kocht hij huizen die ofwel in brand stonden, ofwel die vlakbij een brand stonden; de eigenaren van deze eigendommen zouden, uit angst en onzekerheid, akkoord gaan met een zeer geringe prijs. Op die manier kwam het grootste deel van Rome in zijn bezit.

In een tijd dat de brandweer nog niet bestond was het voor de meeste mensen geen optie om niet in te gaan op het aanbod van Crassus. Zo kreeg je er tenminste nog schandalig weinig voor en dat is nog altijd beter dan niks.