"Alexamenos, vereer God!"

In het Oudheidkundig Museum op de Palatijn in Rome bevindt zich een stuk dat vermoedelijk in de eerste, tweede of derde eeuw van onze jaartelling tot stand is gekomen, maar nu nog relevant is:

Dit is een gekraste afbeelding, een beetje van het type "I was here" dat je op monumenten tegenkomt en het staat bekend als de Alexamenos Graffito of il graffito blasphemo (de godslasterlijke graffiti). Er zijn twee figuren afgebeeld, aan de linkerkant staat een man met een arm omhoog en aan de rechterkant staat een man met een kop van een ezel die gekruisigd is. Onder de afbeelding (hier duidelijker als tekening) staat:

AlEXAMENOS
CeBETE
QEWN

"Alexamenos, vereer God," staat hier, als bevel. Deze afbeelding geeft heel duidelijk aan wat de houding van veel Romeinen (en Grieken, dit is Grieks) en opzichte van de opkomende nieuwe godsdienst was. In een tijd waarin goden kracht uitstraalden was het vreemd dat er een god vereerd werd die bovenal bekend stond om het feit dat hij heeft geleden aan het kruis.  Wat is een god waard als hij je niet beschermt tegen de gevaren van de wereld en zich zelfs laat doden? 

Hoe word ik een goed historicus?

Antieke historici zijn anders dan moderne historici en dat zit hem in grote mate in de manier van kijken naar de wereld toe. Een moralistische Tacitus of een droge Diodorus Siculus staan ver af van de huidige generatie. Eén schrijver is een duidelijke andere stijl aangedaan en dat is Lucianus van Samosata (±120 - ±180 n. Chr.). Hij is niet de bekendste van alle schrijvers, maar zeker één van de toegankelijkste. Hij schreef in een brief aan ene Philo hoe je een goede historicus bent en daarin schrijft hij op zeer vermakelijke wijze hoe het vooral niet moet. Eén van zijn favoriete historici, Thucydides heeft een bekende grafrede in de mond van Perikles gelegd. Algemeen wordt aangenomen dat redevoeringen in historische werken het werk van de historicus zelf zijn en niet van de redenaar die geciteerd worden. Lucianus bevestigt dit en geeft een voorbeeld van een hele slechte (Hoe word ik een goede historicus 26):

Hij begraaft Severianus dus met alle bijbehorende pracht en praal en laat daarna een zekere Afranius Silo, een centurio, de grafheuvel beklimmen, als een concurrent van Perikles. De man laat daarop zo'n stortvloed aan woorden los over de overledene dat, bij de Gratiën, de tranen me over de wangen liepen... van het lachen, vooral toen Afranius, onze redenaar, aan het einde van zijn toespraak begon te huilen en helemaal over zijn toeren al jammerend hun kostbare diners en drinkgelagen in herinnering riep. Daarna zette hij, in stijl van Ajax, de kroon op zijn werk: hij trok zijn zwaard en, zoals een held betaamt (zeker zo een als Afranius) stak hij zich boven op de grafheuvel voor ieders ogen dood. Bij Ares, hij had natuurlijk al veel eerder dood moeten vallen, nog voor hij die hele oratie op ons had losgelaten!

Toen de toeschouwers dat zegen, zegt onze auteur, waren ze allemaal vol bewondering en prezen Afranius de hemel in. Wat mij betreft, ik heb nogal wat bezwaren tegen zijn optreden, bijvoorbeeld dat het niet veel scheelde of hij had de soep en de vis gememoreerd en moeten huilen toen hij aan het gebak moest terugdenken. Maar wat ik hem het meest kwalijk neem is dat hij, voor hij zelf doodging, niet eerst de schrijver en regisseur van dit drama om zeep heeft geholpen.

Zo moet het dus niet...