Rovers en koningen

Koningin Beatrix heeft haar lip bezeerd. Dat was het nieuws van de dag van eerder deze week, blijkbaar. Vervelend voor haar. Ik heb ook wel eens mijn lip bezeerd en kan je vertellen dat dat niet prettig is. Verschil tussen onze lipproblemen is dat die van mij niet in het nieuws komen en die van de koningin wel. Ik vind dat niet erg, maar het geeft wel aan dat een koningin meer is dan een figuur met een bepaalde hoeveelheid macht. Het staatshoofd leeft onder een vergrootglas.

Dit was niet anders in de Oudheid. Hoewel het nieuws van een pijnlijke lip vaak Rome nog niet uit was voor de lip hersteld was, vorsten hadden een speciale positie. Dit was iets waar de kerkvader Augustinus van Hippo (354 - 430 n.Chr.) de aandacht op vestigde. Hij vertelt over een piraat die door Alexander de Grote (356 - 323 v.Chr.) werd gevangengenomen en hoe hij zich verdedigde (De stad van god IV.4):

Toen de koning hem vroeg hoe hij het waagde de zee te teisteren, antwoordde hij vrijmoedig: "hoe waag jij het de gehele wereld te teisteren? Maar omdat ik het doe met enkel een klein scheepje, noem jij mij een rover; jij die hetzelfde doet met een grote vloot, wordt koning genoemd."

Koningschap (en politiek leiderschap in het algemeen) komt neer op hebben van zoveel macht dat je wegkomt met misdaden waar een ander niet mee weg komt. Augustinus zag dat al. Dit heeft natuurlijk niets te maken met het verhaal van de pijnlijke lip, maar koningen zijn nu eenmaal anders, in vele opzichten.

Acht koningen, één menselijke soort

Eergisteren hebben we geconstateerd dat je door adders te eten niet alleen van je hoofdluis af kon komen, maar ook dat je er heel oud mee kon worden. De mensen die vierhonderd jaar werden door dit dieet verbleken echter bij de eerste koningen van Sumer in het huidige Zuid-Irak. In de Sumerische Koningslijst, een in klei gehakt document uit ongeveer 2125 v.Chr. wordt beschreven dat deze heren vele malen langer leefden. Toen het koningschap afdaalde uit de hemel, begon het (Sumerische Koningslijst 1ff; ik geef toe dat mijn Akkadisch niet goed genoeg is om te achterhalen wat de regelnummers zijn.):

Toen het koningschap was afgedaald vanuit de hemel, was het koningschap in Eridug [de heilige stad van de Sumeriërs]. In Eridug werd Alulim koning. Hij regeerde 28800 jaar [de perioden werden uitgedrukt in eenheden van 3600 jaar, de sar]. Alalĝar regeerde 36000 jaar. 2 koningen; zij regeerden 64800 jaar. Vervolgens viel Eridug en werd het koningschap opgepakt door Bad-tibira. In Bad-tibira, regeerde En-men-lu-ana 43200 jaar. En-men-gal-ana regeerde 28800 jaar. Dumuzid [moet iets met de gelijknamige god van de landbouw te maken hebben], de herder, regeerde 36000 jaar. 3 koningen; zij regeerden 108000 jaar.

Zo gaat het nog even door met een aantal steden en waardoor er in totaal acht koningen samen 241200 (tweehonderd één en veertig duizend twee honderd) jaar regeerden, grofweg de hele geschiedenis van de homo sapiens. Dat is meer dan dertig duizend jaar regering per koning. Je vraagt je af wat zij te eten kregen!

De geboorte van de koning

Het is Koninginnedag! Een mooi moment om stil te staan bij monarchie in de Oudheid. Vandaag geen Romeinse keizers, maar de ensi (koning) van de verschillende stadstaden in Mesopotamië, het huidige Irak. In de Mesopotamische Oudheid hing het koningschap voor een groot deel aan de steun van de specifieke god die de leiding had over het gebied waar de koning de baas over was. Hoewel de koning normaal gesproken zelf geen god was, in tegenstelling tot de farao in Egypte die wél als god werd vereerd, bemoeide de godheid in kwestie zich wel met koninklijke zaken.

een deel van de Gierenstèle

In de de 25e eeeuw v.Chr. had koning Eannatum de leiding over de stadstaad Lagaš. Deze koning is interessant omdat we van hem veel weten door de vondst van de zegenaamde Gierenstèle dat wordt genoemd als één van de gegadigden voor de titel "oudste historische document", voor wat het waard is. Op de Stèle wordt over een veldslag tussen Lagaš en de rivaliserende stad Umma verteld, maar ook over de geboorte van koning Eannatum en de rol van de godheid Ningirsu of Ninurta van Lagaš:

Heer Ningirsu bracht het zaad van Eannatum in. Bau [Eannatum's moeder] nam het zaad op en baarde hem. Over haar kind verheugde Bau zich. Inanna deed hem naast zich lopen. [...] Ningirsu mat hem met gespreide hand [...] Hij mat vijf el en een span [ca. 2,79 meter]. Ningirsu, zich hierover zeer verheugend, gaf hem een koninklijke roepingsnaam.

Een indrukwekkende figuur (en een zware bevalling, tenzij Ningirsu daar ook wat op bedacht). Eannatum was niet zomaar iemand, dus. Het werd een groot leider en een opvallende verschijning. In processies moet hij indruk gemaakt hebben op het volk, net als Beatrix tegenwoordig met Koninginnedag.