We hebben gewonnen, vreugde!

Hardlopen is een hobby van me. Ik ren een paar keer per week een paar kilometer in de omgeving waar ik woon en kom dan soms in de runner's high. Ik stel me dan op een of andere manier voor dat ik een aantal Kenyanen en Ethiopiërs probeer af te schudden in één van de grote marathons van het jaar.

De marathon is genoemd naar de Slag bij Marathon (490 v.Chr.), in de buurt van Athene, tijdens de Eerste Perzische Oorlog waar ik het eerder al eens over gehad heb in één van mijn eerste berichten. De Grieken wisten in het veld bij Marathon de Perzen daar verrassend genoeg te verslaan en volgens de overlevering stuurden ze een bode, genaamd Pheidippides naar Athene om het goede nieuws te vertellen tegen de politieke leiders daar.

De bode wist de ruim 40 km van Marathon naar Athene af te leggen en meldde zich bij de leiders. De schrijver Lucianus van Samosata (±120 - ±180 n. Chr.) heeft voor ons dit verhaal opgetekend in een relaas over het gebruik van een bepaald soort groet in de Griekse taal uit die tijd. De interessantste feitjes uit de Oudheid komen soms tot ons via ongebruikelijke wegen. Lucianus schrijft (Een verspreking bij het groeten, 3):

Het moderne gebruik van het woord ["Vreugde" in begroetingen] dateert terug tot Philippides [vaak is achteraf niet volledig bekend hoe een persoon uit de Griekse Oudheid precies heette], de renner. Toen hij het nieuws van Marathon kwam brengen, vond hij de leiders gezeten, in spanning onwille van het onwerwerp van de slag. "We hebben gewonnen, vreugde!" zie hij, en hij stierf daarna, zijn laatste adem uitblazend in het woord "Vreugde".

Hoewel getwijfeld kan worden aan de authenticiteit van een verhaal als dit (waarom geen paard berijden op dit moment?) is het een inspirerend verhaal. Inmiddels zijn we 2500 jaar verder en hoewel niemand weet wie Pheidippides of Philippides was, iedereen weet wat hij gedaan heeft.

Hij moest iets doen

Een aantal weken geleden kwam de Griekse filosoof Diogenes van Sinope an eens aan bod. Deze man, die leefde in een ton, wordt gezien als één van de bekendste cynici. Die stonden op hun beurt bekend om hun merkwaardige gedrag. De Romeinse satirist Lucianus (±120 - ±180 n. Chr.) vertelt over de reactie van deze filosoof op de berichten dat vijandige legers in aantocht waren. Iedereen repte zich om voorbereidingen te treffen op de op hande zijnde oorlog. Lucanius vertelt (Hoe word ik een goede historicus 3):

Diogenes zag het [het werk van de anderen] aan, en omdat hij niets te doen had (niemand vroeg hem of hij ook mee wilde helpen) knoopte hij geestdriftig de gordel van zijn filosofenmantel vast en begon de ton waarin hij woonde de Kornoeljeheuvel op en ook weer af te rollen.Toen een van zijn vrienden vroeg: "Waarom doe je dat, Diogenes?", zei hij: "Ik rol die ton de heuvel op en ook weer af, want ik wil niet dat de mensen denken dat ik als enige niets uitvoer terwijl alle anderen zo druk bezig zijn."

Nobel streven.

Hoe word ik een goed historicus?

Antieke historici zijn anders dan moderne historici en dat zit hem in grote mate in de manier van kijken naar de wereld toe. Een moralistische Tacitus of een droge Diodorus Siculus staan ver af van de huidige generatie. Eén schrijver is een duidelijke andere stijl aangedaan en dat is Lucianus van Samosata (±120 - ±180 n. Chr.). Hij is niet de bekendste van alle schrijvers, maar zeker één van de toegankelijkste. Hij schreef in een brief aan ene Philo hoe je een goede historicus bent en daarin schrijft hij op zeer vermakelijke wijze hoe het vooral niet moet. Eén van zijn favoriete historici, Thucydides heeft een bekende grafrede in de mond van Perikles gelegd. Algemeen wordt aangenomen dat redevoeringen in historische werken het werk van de historicus zelf zijn en niet van de redenaar die geciteerd worden. Lucianus bevestigt dit en geeft een voorbeeld van een hele slechte (Hoe word ik een goede historicus 26):

Hij begraaft Severianus dus met alle bijbehorende pracht en praal en laat daarna een zekere Afranius Silo, een centurio, de grafheuvel beklimmen, als een concurrent van Perikles. De man laat daarop zo'n stortvloed aan woorden los over de overledene dat, bij de Gratiën, de tranen me over de wangen liepen... van het lachen, vooral toen Afranius, onze redenaar, aan het einde van zijn toespraak begon te huilen en helemaal over zijn toeren al jammerend hun kostbare diners en drinkgelagen in herinnering riep. Daarna zette hij, in stijl van Ajax, de kroon op zijn werk: hij trok zijn zwaard en, zoals een held betaamt (zeker zo een als Afranius) stak hij zich boven op de grafheuvel voor ieders ogen dood. Bij Ares, hij had natuurlijk al veel eerder dood moeten vallen, nog voor hij die hele oratie op ons had losgelaten!

Toen de toeschouwers dat zegen, zegt onze auteur, waren ze allemaal vol bewondering en prezen Afranius de hemel in. Wat mij betreft, ik heb nogal wat bezwaren tegen zijn optreden, bijvoorbeeld dat het niet veel scheelde of hij had de soep en de vis gememoreerd en moeten huilen toen hij aan het gebak moest terugdenken. Maar wat ik hem het meest kwalijk neem is dat hij, voor hij zelf doodging, niet eerst de schrijver en regisseur van dit drama om zeep heeft geholpen.

Zo moet het dus niet...