Seculiere redenen om vee te offeren

Hoe kom je van de basisprincipes achter stadsplanning via offerdieren naar een medicijn tegen problemen met de milt? Daarvoor moet je de zelfverklaarde alleskunner Marcus Vitruvius Pollo (± 85 - 20 v.Chr.) heten. Ruim een maand geleden kwam Vitruvius aan bod. Hij schrijft dat een architect zoals hijzelf van alle markten thuis moet zijn. Een aantal van deze markten klinken op het eerste gezicht vergezocht, maar hij licht vervolgens wel toe wat bijvoorbeeld het probleem is met het stichten van een stad vlakbij een moeras dat geen afwatering heeft naar de zee. Een ander vergelijkbaar punt dat Vitruvius maakt, maakt hij door de twee zijden van een rivier op Kreta met elkaar te vergelijken (Over Architectuur I.4.10):

Dat weidegronden en voedsel een indicatie kunnen geven van hoe gezond een locatie [voor de stichting van een stad] is, is een feit dat kan worden geobserveerd en onderzocht bij bepaalde weidegronden op Kreta, aan beide zijden van de rivier de Pothereus, die de twee Kretenzische staten van Gnosus en Gortyna van elkaar scheidt. Er bevindt zich vee aan de rechter- en linkerzijde van de rivier, maar hoewel de koeien die grazen aan bij Gnosus een normale milt hebben, hebben ze aan de kant van Gortyna geen waarneembare milt. Na dit onderwerp te hebben onderzocht, hebben artsen ontdekt dat aan het vee aan deze kant een soort kruid aten waar hun milt van kromp. Dit kruid is daarom verzameld en wordt gebruikt als een medicijn om splenetische mensen te genezen. De Kretenzers noemen het ἄσπληνον (asplènon). We kunnen dus uit voedsel en water leren welke locaties van nature ongezond of gezond zijn.

Vitruvius merkt verder op dat bij het offeren van dieren opgelet wordt hoe de ingewanden eruit zien. Naast het feit dat daar goddelijke opvattingen aan schijnen te kunnen worden ontleend, kan iemand ook zien of er iets geks aan de hand was met het dier. Vitruvius is dan ook een groot voorstander van het offeren van controleren van ingewanden, zij het om een, naar het lijkt, seculiere reden.

Boekentip voor vandaag:
Vitruvius, The Ten Books On Architecture

De idioot die de wereld veranderde

De Oudheid is de tijd waarin veel van de moderne Europese en Westaziatische steden zijn gesticht. Zoals met alle begin is het vaak een kwestie van leren door tegen dingen aan te lopen. Zo ook op dit gebied. Steden als Milete, Athene en Rome ontstonden en ontwikkelden zich organisch van een kleine nederzetting naar een steeds grotere, zonder dat er verder nagedacht werd bij de planning hiervan.

Eén van de eerste mensen die daar wel mee bezig was, was Hippodamus van Milete (498 - 408 v.Chr.). Hij speelde een belangrijke rol bij het van de grond af opbouwen van nieuwe steden door de Grieken toen zij besloten het Middellands Zeegebied op grote schaal te koloniseren. Hij gebruikte het Hippodamisch stratenplan (of schaakbordpatroon) in zijn stadsplanning.

Volgens de grote Griekse filosoof Aristoteles (384 - 322 v.Chr.) was hij verantwoordelijk voor de planning van de Griekse havenstad Piraeus, nabij Athene. Volgens Aristoteles pakte Hippodamus de boel systematisch en rationeel aan. Een ideale stad moest ongeveer 10.000 vrije mannelijke inwoners hebben, verdeeld in drie delen. Ook in het juridische framewerk van de nieuwe stad had hij zo zijn ideeën. Hippodamus' ideeën zijn door Aristoteles uitvoerig uitgewerkt, zij het niet kritiekloos. Over de persoon Hippodamus was Aristoteles duidelijk. Die was raar. Hij stelt (De Staat II.8):

Hippodamus, [...] was een vreemde man, wiens liefhebberij voor opvallen hem in algemene excentriciteit heeft gebracht, waardoor sommige mensen dachten dat hij niet goed bij zijn hoofd was (want hij droeg lang haar en dure versieringen, maar droeg deze op goedkope maar warme kleding gedurende zowel de zomer als de winter) [...]

Aristoteles begint zijn bespreking van Hippodamus met het duidelijk neerzetten van zijn onderwerp als een merkwaardig figuur. Hij heeft stadsplanning echter stukken efficiënter gemaakt waardoor zijn gedachtengoed tegenwoordig nog breed wordt toegepast en dat is reden om de naam een keer te noemen.

Boekentip voor vandaag:
Aristoteles, Politics