Hij stal een appel! Onthoofd hem!

De Atheense democratie is niet van de ene op de andere dag gevestigd. Van een situatie waar een aantal rijke families de macht hebben naar eentje waarin alle Atheense burgers (overigens was dit ook lang niet iedereen in de polis) de beslissingen maken, daar is een hele tijd overheen gegaan. Vaak worden bij de ontwikkeling van de democratie twee namen genoemd: de eerder genoemde Solon (±640 - ±560 v.Chr.) en Cleisthenes (±570 - ±507 v.Chr.). Hier wordt echter een belangrijke naam vergeten, Draco (7e eeuw v.Chr.).

Draco is de man achter het woord "Draconisch" en dat was omwille van een aantal wetten die hij vaststelde (of die hij opschreef hoewel ze al wel gebruikt werden). Deze wetten waren op veel fronten heel eenvoudig: als je wat verkeerd deed, werd je ter dood gebracht. Toen Solon later zijn wetten bracht, verklaarde hij als eerste vrijwel alle wetten van Draco ongeldig. Dat doodstraf-verhaal voor het stelen van een appel was ook wel heel... draconisch. De Griekse biograaf Plutarchus (±46 - minstens 120 n.Chr) kenschetst de wetten op de volgende manier (Solon 17):

[Solon maakte de wetten van Draco bijna allemaal ongedaan] want één straf was aangewezen voor bijna alle vergrijpen, namelijk de dood, zodat zelfs zij die veroordeeld waren voor luiheid ter dood werden gebracht, en zij die salade of fruit stalen ontvingen dezelfde straf als zij die veroordeeld werden voor heiligschennis of moord. Om die reden sloeg Demades [een redenaar uit de 4e eeuw v.Chr.] de spijker op de kop door te stellen dat Draco's wetten niet waren geschreven in inkt, maar in bloed. En Draco zelf, zegt men, toen hem gevraagd werd waarom hij voor de meeste vergrijpen de doodstraf voor ogen had, antwoordde dat hij vond dat de kleinere het verdienden en dat hij voor de grotere geen zwaardere straf kon bedenken.

De wetten van Draco waren zeer streng en Solon stripte ze daarom toen hij zijn gematigdere wetten doorvoerde. Dit neemt echter niet het belang van de wetten van Draco weg, want het was Draco die als eerste wetten opschreef. Hierdoor was het machtsspelletje van rijken en machtigen over de interpretatie van wetten opeens een stuk moeilijk, een belangrijke basis voor democratie, al hebben veel citroendieven en luiwammesen dat met hun leven moeten bekopen.

Boekentip voor vandaag:
Plutarchus, Lives of Solon, Pericles, and Philop Men

Oh, kom dan maar binnen!

In de Griekse oudheid was burgerschap in de stadstaten van Griekenland een privilege, geen recht. Slechts een klein deel van de bevolking van een polis bezat het burgerrecht en het kon aan mensen gegeven of van mensen afgenomen worden als daar reden voor was. De Atheense democratie die zo bekend is geworden, is in die zin niet vergelijkbaar met de huidige Westerse democratie, want lang niet iedereen mocht zich met de politieke besluitvorming bemoeien.

Het burgerrecht werd soms verleend aan buitenstaanders, mensen die niet uit de polis kwamen. Voor Athene is de eerste die dit privilege toegedeeld kreeg, naar verluid iemand uit de Noordelijke Zwarte-Zee-Regio, op het grensgebied van het huidige Oekraïne en Rusland. Het was de zoon van een Griekse moeder en een Scythische vader en hij heette Anarcharsis (6e eeuw v.Chr.). Volgens de Griekse biograaf Diogenes Laërtius (3e eeuw n.Chr.) was hij na zijn bezoek aan Athene enthousiast om de Griekse cultuur (hoewel hij niet begreep was er nou zo leuk was aan die vechtsporten (Anarcharsis 5)) en probeerde daar van alles van mee te nemen naar huis.

In Athene kwam Anarcharsis op bezoek bij de grote Solon (±640 - ±560 v.Chr.) en verzocht een audiëntie. Hij dook op voor de deur van Solon. Diogenes vertelt (Anarcharsis 3):

En Hermippus stelt dat hij [Anarcharsis] naar Solon's huis kwam en een van de bedienden beval om zijn meester te vertellen dat Anarcharsis was aangekomen om hem te bezoeken en dat hij hem graag wilde zien en, als dat mogelijk was, zijn gast zou worden. Maar toen de bediende de boodschap had gegeven, beval Solon hem te antwoorden: "Mannen beperken dergelijke relaties normaal gesproken tot hun eigen landgenoten." Als antwoord hierop betrad Anarcharsis het huisen zei tegen de bediende dat hij nu in Solon's was en dat het best consistent was als ze op deze manier met elkaar verbonden zouden worden. Hierop bewonderde Solon de bereidwilligheid van de man, liet hem toe en maakte hem een van zijn beste vrienden.

Solon kon je dus wel overtuigen...

Boekentip voor vandaag:
Diogenes Laërtius, Leven en leer van de beroemde filosofen

Er is zo weinig veranderd

De Atheense dichter en filosoof Solon (±640 - ±560 v.Chr.) kwam vorige week aan bod met zijn ideeën over de bestrijding van criminaliteit. Bekender is echter zijn idee  van geluk zoals hij dat deelde met de Lydische (West-Turkije) koning Croesus (±595 - ±546 v.Chr.). Croesus was een steenrijke man en haalde haar veel plezier uit. Volgens de Griekse geschiedschrijver Herodotus (±485 v.Chr. -  tussen 425/420 v.Chr.) stelde Croesus Solon de vraag wie hij het gelukkigste achtte van alle mensen die hij ooit had gezien. Tot de verbijstering van de koning noemde Solon de naam van de Athener Tellus. Verbijsterd vroeg Croesus waarom. Herodotus citeert het antwoord van Solon (Historiën 1:30.4-5):

Tellus kwam uit een voorspoedige stad en zijn kinderen waren goed en edel. Hij zag zijn kinderen allemaal kinderen krijgen en deze overleefden het allemaal.  Hij was rijk naar onze standaarden en zijn dood was zeer glorieus: toen de Atheners streden tegen hun buren in Eleusis, kwam hij hen te hulp, joeg de vijand weg en stierf op zijn schoonst. De Atheners begroeven hem op kosten van de staat op de plek waar hij viel en eerden hem zeer.

Geen overdreven dure man, maar een man die een gezonde familie, succes en een eervolle dood had. Er is niet veel veranderd sinds de tijd van Croesus.

Van criminaliteit afkomen

Eén van de grondleggers van de Atheense democratie was de dichter en filosoof Solon (±640 - ±560 v.Chr.). Aangezien de verkiezingen in Nederland steeds dichterbij komen, ontkomen we er niet aan hem een keer de revue te laten passeren. Een belangrijk punt in de verkiezingsstrijd is steeds weer veiligheid: hoe gaan we ervoor zorgen dat er niet teveel criminaliteit is? De Griekse Biograaf Diogenes Laërtius (3e eeuw n.Chr.) werd Solon ook gevraagd hoe criminaliteit verminderd kon worden. Solon's antwoord spreekt boekdelen (Solon 59):

Als het net zoveel afkeer in hen die geen slachtoffers zijn zou brengen, als in hen die wel slachtoffer zijn.

Eigenlijk zit hij er niet zo ver vandaan. Als iedereen een daad afkeurt, gebeurt het minder. Misschien wel te makkelijk, maar het zet je wel aan het denken.