De goden zijn ook maar een mens!

De meeste religies waar we tegenwoordig het meeste mee te maken hebben, zijn monotheïstische godsdiensten met een almachtige godheid. We hebben eerder al gezien dat deze kern van het godsbegrip in de oudheid niet altijd gold. In de Griekse oudheid was het minstens net zo ingewikkeld. Goden hadden relaties met elkaar en hadden zowel in het godenrijk als beneden bij de mensen zo hun lievelingetjes. Dit komt heel duidelijk naar voren in het verhaal van de Trojaanse Oorlog zoals dit door de dichter Homerus (8e eeuw v.Chr.) wordt voorgesteld.

Thetis smeekt Zeus iets voor Achilles te doen.
Bron: Wikipedia

De Ilias, Homerus' werk over de Trojaanse Oorlog, begint met een ruzie tussen de machtige krijger Achilles en Agamemnon, de leider van de expeditie. Beide heren hadden de steun van de oppergod Zeus, dus daar was in eerste instantie niet veel van te verwachten. Als gevolg van de ruzie besloot Achilles niet meer mee te vechten onder Agamemnon. Hij zwoor dat de Grieken nog een moment zouden meemaken dat ze het zó moeilijk zouden hebben dat ze zouden wensen dat Achilles aan hun zeide zou meevechten. Vervolgens trok hij zich terug naar zijn tent.

Nu is Achilles de zoon van een man, Peleus, en een godin, Thetis. Thetis verhoorde Achilles' gebeden om ervoor te zorgen dat de Grieken iets zou overkomen en spoorde haar aan bij Zeus iets te regelen (Illias 395ff):

In mijn vaders huis vernam ik van u vaak het trotse verhaal, hoe jij alleen onder alle goden Zeus, die de hemel verduistert, redde van een smadelijk lot, toen de anderen, die de Olympus bewonen - Hera, Poseidon en Pallas Athena -, van plan waren om hem met ketenen te boeien. Jij, godin, bent toen gekomen om hem hiervan te redden. Vlug riep u naar de olympus het monster met de honderd armen, door de goden Briareus, door de mensen Aegaeon genoemd, een machtigere reus nog dan zijn vader. Naast Zeus zette hij zich neer, zo geweldig van uitzicht, dat de zalige goden afdeinsden van schrik en de ketenen geen kluisters werden van een god. Vertel hem dáárvan, bij hem gezeten, zijn knieën omklemd. Als je kunt, overreed hem de Trojanen te helpen, de Grieken terug te dringen naar hun schepen, met de zee in de rug hen af te slachten. Dan zullen ze weten wat hun koning waard is; dan zal hun koning weten wat een dwaas hij was om de edelste van allen te grieven.

Niet alleen toont Achilles zich wrokkig; hij is ook maar een mens (of tenminste voor een deel). Ook blijken de goden ook angsten te kennen voor iets dat veel groter is dan zijzelf. Een heel ander godenbeeld dan we gewend zijn. 

Boekentip voor vandaag:
Homerus, Ilias & Odyssee

Het ei van de mooie vrouw

De Griekse mythologie zit vol verhalen van goden die bij sterfelijke vrouwen kinderen verwekken. Vooral de oppergod Zeus liet zelden een kans ongemoeid om vrouwen te schaken (of jongentjes) en voor nageslacht te zorgen. Daarbij was hij vaak behoorlijk vindingrijk. Zeus maakte er namelijk een gewoonte van om een ander gedaante aan te nemen dan zijn gebruikelijke godengedaante. Eén van de kinderen van Zeus is de mooiste vrouw aller tijde (tenminste, tot 1987), Helena, die later de Trojaanse Oorlog op gang zou brengen.

Volgens verschillende bronnen verwekte Zeus Helena en haar broers Castor en Pollux (over wie de vader van de laatste twee is, bestaan wat verwarring) door in de gedaante van een zwaan de stoute zwemvliezen aan te trekken en op Leda, de koningin van Sparta, af te waggelen. De kinderen kropen enige tijd later uit een ei.

De Griekse schrijver Pausanias (±115 - 180 n.Chr.) beschrijft in zijn reisverslag Beschrijving van Griekenland verschillende culturele en religieuze zaken die hij tegenkomt. Zo weet hij ook te vertellen over Het Ei (Beschrijving van Griekenland 3.XVI.1):

Vlakbij is een heiligdom van Hilaeira en van Phoebe. De schrijver van het gedicht Cypria noemt hen de dochters van Apollo. Hun priesteressen zijn jonge maagden die, net als de godinnen, Leucippides (Dochters van Leucippus) werden genoemd. Eén van de beelden was verfraaid door een Leucippis [enkelvoud van Leucidppides] die de godin als een priesteres had gediend. Ze gaf het het gezicht van modern vakmanschap, in plaats van het oude; ze was in een droom verboden om de andere ook te verfraaien. Hier werd een ei aan het dak opgehangen aan linten en men zegt dat dit het het beroemde ei is waarvan de legende zegt dat Leda heft heeft voortgebracht.

Moet een indrukwekkend beeld zijn geweest...

Boekentip voor vandaag:
Pausanias, Beschrijving van Griekenland