Kippen verdrinken

Voordat de Romeinse biograaf Suetonius (69/70 - 140 n.Chr.) in zijn biografie over de keizers tot zijn tijd begint aan het hoofdstuk over keizer Tiberius (42 v.Chr - 37 n.Chr.), besteedt hij aandacht aan de familie van deze adoptiefzoon van keizer Augustus. De familie bleek al eeuwenlang een belangrijke politieke factor in Rome, maar bevatte ook een aantal merkwaardige figuren.


Eentje daarvan is Publius Claudius Pulcher, één van de consuls van 249 v.Chr. Hij was betrokken bij een belangrijke zeeslag tijdens de Eerste Punische Oorlog, de Slag bij Drepana. De religieuze Romeinen probeerden voor de slag met allerlei rituelen te achterhalen aan welke zijde de goden stonden. Eén van deze rituelen was eenvoudig: je neemt een stel kippen mee en geeft ze te eten. Als ze gaan eten, zijn staan de goden aan je kant. De consul haalde dit ritueel uit. Suetonius vertelt (Tiberius 2.3):

[...]Claudius Pulcher ging een zeegevecht aan in de wateren van Sicilië, nadat de kippen, die bij het waarnemen van de vogeltekens weigerden te eten, zonder een grein van eerbied voor de wil van de goden in zee had verdronken, met de woorden: "Als ze niet willen eten, moeten ze maar drinken."

Pulcher werd verslagen.

De scheids helpt de groten

Eerder deze week werd op het EK voetbal Oekraïne een zuiver doelpunt tegen Engeland ontzegd omdat beoordeeld was dat de bal niet over de lijn was. Boze tongen beweren in een dergelijke situatie vaak opzet van de arbitrage. De grote voetballanden worden bevoordeeld. Dergelijke opmerkingen doen me denken aan de Olympische Spelen. Niet die van Londen, maar die van Olympia, van 67 n.Chr. Daar werd namelijk wel een grote bevoordeeld en wel tijdens een aantal onderdelen. De bekendste deelnemer van dit evenement was namelijk niemand minder dan de heersende Romeinse keizer Nero (37-68). 


Volgens de biograaf Gaius Suetonius Tranquillus (69/70 - 140 n.Chr.) haalde de keizer allerlei fratsen uit om Olympisch kampioen te worden. Zo werden onderdelen toegevoegd aan de spelen en bereikte hij op merkwaardige wijze de titel. Tenminste, hij werd uitgeroepen als winnaar (Nero 24):

Altijd wanneer hij gewonnen had, maakte hij zelf de uitslag bekend, wat ertoe leidde dat hij ook overal meedeed aan de competitie van de presentatoren. Om te voorkomen dat er ook maar één andere winnaar in de Heilige Spelen [de Olympische Spelen en een aantal andere dergelijke evenementen gingen gepaard met religieuze rituelen] in de herinnering bleef voortbestaan, of dat er waar dan ook een spoor van het zou overblijven, gaf hij opdracht al hun beelden en portretten omver te halen, met de haak weg te slepen en in het riool te werpen.

Dergelijke zaken komen we tegenwoordig nog niet eens in het wielrennen tegen. Gelukkig won Nero ook zelf nog een onderdeel: het wagenrennen. Suetenius legt uit hoe (Nero 24):

Hij werd tijdens de race uit de wagen [van zijn tienspan]  geslingerd en weer teruggezet, maar voor het einde gaf hij op, omdat hij het niet vol kon houden, wat overigens niet verhinderde dat hij de prijs won.

Famous last words

Vandaag een kort stukje over de keizer Vespasianus (9 - 79 n.Chr.) die we kennen van het Colosseum dat in opdracht van deze keizer gebouwd werd en afgerond onder zijn zoon Titus (39 - 81 n.Chr). Vespasianus was als de grote overwinnaar gekomen uit het Vierkeizerjaar (68-69 n.Chr) waarin... vier mannen keizer van het Romeinse rijk waren. Vespasianus was daarvan de laatste en herstelde de politieke rust in het rijk. Hij is de geschiedenis in gegaan een een Goede Keizer en om die reden na zijn door vergoddelijkt (net als Septimius Severus die ik vorige week besprak). 


Opmerkelijk bij Vespasianus is onder anderen de manier waarop hij met zijn aanstaande overlijden omgaat, althans, de manier waarop de biograaf Suetonius (69/70 - 140 n.Chr.) hem in die laatste levensfase neerzet. Nadat Suetonius een aantal opmerkelijke voortekenen meldt, citeert hij de keizer die kennelijk in de gaten had hoe laat het was (Vespasianus 23):

Ik denk dat ik heel binnenkort een god word.

Volgens Suetonius waren dit niet de laatste woorden van de keizer. De biograaf sluit het leven van Vespasianus af door te schrijven dat hij bijna het bewustzijn verloor door een aanval van buikloop. Hij zou hebben gezegd dat een keizer staand hoorde te sterven. Dat deed hij ook, in de armen van zij die hem overeind hielpen (Vespasianus 24). Gegeven die laatste scene hou ik het zelf liever bij dit citaat als famous last words.

De kleren van de keizer

Gaius Octavius is de man die het Romeinse staatsbestel helemaal omgooide van een Republiek naar het Principaat (een soort soft keizerschap waar de keizer naar buiten toe deed alsof hij een soort eerste onder de gelijken was. princeps betekent "eerste" en is daarmee een soort premier naar buiten toe. Onder Diocletianus begon het Dominaat, waar de keizer dominus (heerser) was.). Hij werd bekend als Augustus (63 v.Chr. - 14 n.Chr.), de eerste keizer van Rome.


Deze Grote Hervormer heeft dus politiek nogal wat voor elkaar gekregen. Het gaat te ver om nu in te gaan op de interessante manier waarop hij dat deed. Daar zal later vast meer ruimte voor zijn. In één ding was Augustus heel erg conservatief en dat is in uiterlijke schijn. De macht die hij had, die werd netjes in een republikeins jasje gegoten en over jasjes gesproken, Augustus had zo ook zijn opvattingen over de nieuwe trends in de modewereld. Suetonius (69/70 - 140 n.Chr.), de bekende biograaf van de keizers, schrijft (Augustus 40:5):

Zelfs streefde hij ernaar de traditionele Romeinse kleding in ere te herstellen en eens bracht hij tijdens een volksvergadering de aanblik van de menigte in donkere mantels hem tot de verontwaardigde uitroep: 'Zie daar "de Romeinen, de meesters van de wereld, het volk gehuld in de toga"!' [hij citeert hier de oorsprongsmythe van de Romeinen, Aeneis door Vergillius, die iedereen wel kende] Aan de aediles [belangrijke locale politieke leiders] gaf hij de opdracht vanaf die dag niemand meer toe te staan zich op of bij het Forum op te houden, als hij geen toga droeg en zijn mantel had afgelegd.

Mantels zijn zó vorige zomer. De toga is weer helemaal in!

Caligula en zijn paard

Volgens verschillende geschiedschrijvers was keizer Caligula (regerend van 37 tot 41 n. Chr.) weg van zijn paard Incitatus. In zijn biografie van de keizer schrijft Suetonius (Caligula, 55:3):

Ten gerieve van het paard Incitatus liet hij de dag voor de circusraces soldaten absolute stilte verordonneren, zodat het niet uit de slaap zou worden opgeschrikt. Hij gaf behalve een marmeren stal, een ivoren voederbak, purperen dekkleden en met parels bezette kettingen ook een huis, eigen bedienden en huisfraad om gasten die uit naam van het paard waren uitgenodigd in grote stijl te kunnen onthalen. Men vertelt zelfs dat hij het consulaat voor het paard in petto had. 

Cassius Dio schreef in zijn werk vergelijkbare dingen toe aan de keizer en zijn favoriete paard (Romeinse Geschiedenis, 59,14)

Eén van de paarden, die hij Incitatus noemde, nodigde hij uit voor het diner, waar hij hem gouden gerst aanbood en waar hij vanuit gouden bekers wijn dronk op zijn gezondheid; hij zwoer op het leven en geluk van het dier en beloofde zelfs hem als consul aan te stellen, een belofte die hij zeker zou hebben uitgevoerd als hij langer had geleefd.