Mij wordt wel eens gevraagd of ik kan aangeven waarom onderzoek in mijn tak van sport (geschiedenis) wetenschap genoemd mag worden. Op die vraag zijn eigenlijk twee antwoorden te geven. Ten eerste is geschiedenis een wetenschap in de ruimste zin van het woord omdat het op een gestructureerde manier op zoek is naar kennis over wat er in het verleden aan de gang is geweest. Of die kennis dan zinvol is, is een andere kwestie, maar we zuigen het niet uit onze duim en als geschiedenisonderzoek goed is uitgevoerd, kan in principe iedereen het reproduceren.
Het andere antwoord is in andere zin wat breder, namelijk in het begrip "geschiedenisonderzoek". Een historicus bouwt zijn verhaal op de bronnen en wat eerdere onderzoekers daarover gezegd hebben. Dat is in feite gewoon een kwestie van lezen en andere talen beheersen (naast kennis van context en dat soort dingen). Maar je begint met een bron. Dit is echter niet het begin. Bronnen komen ergens vandaan. Sommige worden opgegraven, anderen per toeval gevonden. Nog weer anderen liggen verborgen op plekken waar je ze niet verwacht. Zo is een middeleeuws gebedenboek niet de eerste plaats waar je zoekt naar verloren gegane werken van de Siciliaanse wiskundige Archimedes (287 - 212 v.Chr.). Toch hebben we een belangrijk deel van het werk van deze grootheid (van de zonnespiegels en Eureka) aan het hergebruik van papier voor belangrijker geachte zaken te danken.
Onderstaande video van TED.com beschrijft het proces waardoor een team geleid door manuscripten-specialist William Noel de informatie uit dit gebedenboek weet te destilleren. Het is fascinerend om te zien wat mogelijk is en ook wat er komt kijken bij het bruikbaar maken van een boek dat jarenlang stof en kaarsvet heeft liggen vergaren in een kerk. Er ligt een hele wereld voordat iets een tweedehands-Penguin-editie van Archimedes is.
Boekentip voor vandaag:
Reviel Netz & William Noel, The Archimedes Codex
Posts tonen met het label editorial. Alle posts tonen
Posts tonen met het label editorial. Alle posts tonen
maandag 18 maart 2013
maandag 12 november 2012
Editorial: De computer van de Oudheid
Geschiedenis is niet echt een spectaculaire tak van sport, zoals kernfysica en astronomie vaak wel zijn. Eens in de zoveel tijd duikt er echter een tekst of een voorwerp op waarmee het stoffige imago van de geschiedwetenschap wordt opgepoetst. Misschien wel de indrukwekkendste vondst uit de Oudheid is het Mechanisme dat in 1901 werd gevonden vlakbij het Griekse eiland Antikythera, ten Westen van Kreta. Twee stormen zorgden ervoor dat we nu de beschikking hebben over dit voorwerp: eentje die het schip waarin het vervoerd werd tot zinken bracht en eentje die ervoor zorgde dat een stel sponsvissers ergens anders gingen duiken dan ze van plan waren. De sponsvissers kwamen het wrak tegen.
Het Mechanisme van Antikythera staat bekend als de Computer van de Oudheid. De datering is nog niet helemaal duidelijk en het is ook niet geheel bekend waar het vandaan komt, maar er staan Griekse tekens op en geschat wordt dat het voorwerp rond het jaar 100 v.Chr. gebouwd is om de positie van verschillende hemellichamen op verschillende momenten te kunnen voorspellen.
Het bijzondere van dit apparaat is dat het uniek is in zijn tijd. Er zijn verder geen apparaten van deze complexiteit gevonden die te dateren zijn binnen een periode van zo'n 1000 jaar ná het Mechanisme. Als die storm die sponsvissers niet uit koers had gebracht, hadden we gedacht dat dit voorwerp niet kon hebben bestaan, maar het is er en dat zet de technologische staat van de Oude Grieken in een ander daglicht.
Eergisteren besprak ik Empedocles en zijn "evolutietheorie". Vandaag maken we kennis met een soort analoge computer met veel radertjes en tandwieltjes die op een specifieke manier zijn afgesteld waardoor de wiebelingen van hemellichamen die destijds nog niet verklaard konden worden, wel konden worden voorspeld. Het zet mij persoonlijk aan het denken over hoe ver we technologisch en wetenschappelijk zijn als we het afzetten tegen de Grieken en het roept bij mij de vraag op hoe het kan dat we vervolgens 1000 jaar geen vergelijkbare voorwerpen of gedachten tegenkomen.
Tegenwoordig kunnen we, gebruik makend van de technologie van de computergame-industrie (wie zegt dat games waardeloos zijn?) een mooi beeld krijgen van het apparaat. Als historicus en geen archeoloog (en zeker geen wiskundige) kan ik verder alleen met veel bewondering voor het werk van specialisten verwijzen naar dit artikel in Scientific American en naar de uitgebreide lijst boeken en artikelen op de Engelstalige Wikipedia.
Het Mechanisme van Antikythera staat bekend als de Computer van de Oudheid. De datering is nog niet helemaal duidelijk en het is ook niet geheel bekend waar het vandaan komt, maar er staan Griekse tekens op en geschat wordt dat het voorwerp rond het jaar 100 v.Chr. gebouwd is om de positie van verschillende hemellichamen op verschillende momenten te kunnen voorspellen.
Bron: Wikipedia
Het bijzondere van dit apparaat is dat het uniek is in zijn tijd. Er zijn verder geen apparaten van deze complexiteit gevonden die te dateren zijn binnen een periode van zo'n 1000 jaar ná het Mechanisme. Als die storm die sponsvissers niet uit koers had gebracht, hadden we gedacht dat dit voorwerp niet kon hebben bestaan, maar het is er en dat zet de technologische staat van de Oude Grieken in een ander daglicht.
Eergisteren besprak ik Empedocles en zijn "evolutietheorie". Vandaag maken we kennis met een soort analoge computer met veel radertjes en tandwieltjes die op een specifieke manier zijn afgesteld waardoor de wiebelingen van hemellichamen die destijds nog niet verklaard konden worden, wel konden worden voorspeld. Het zet mij persoonlijk aan het denken over hoe ver we technologisch en wetenschappelijk zijn als we het afzetten tegen de Grieken en het roept bij mij de vraag op hoe het kan dat we vervolgens 1000 jaar geen vergelijkbare voorwerpen of gedachten tegenkomen.
Tegenwoordig kunnen we, gebruik makend van de technologie van de computergame-industrie (wie zegt dat games waardeloos zijn?) een mooi beeld krijgen van het apparaat. Als historicus en geen archeoloog (en zeker geen wiskundige) kan ik verder alleen met veel bewondering voor het werk van specialisten verwijzen naar dit artikel in Scientific American en naar de uitgebreide lijst boeken en artikelen op de Engelstalige Wikipedia.
zaterdag 4 augustus 2012
Editorial: Waarom is geschiedenis belangrijk?
Als historicus krijg ik regelmatig de vraag waarom het waardevol is om je te verdiepen in geschiedenis. Een terechte en interessante vraag, vind ik, en ik ben niet de enige die dat vindt. Er zijn inmiddels bibliotheken volgeschreven over het waarom van geschiedenis en het is niet de intentie op deze plek veel meer te schrijven dan wat mijn antwoord op die vraag is. Ik vind het waardevol omdat het interessant is. De reden dat ik met dit blog ben begonnen en er na een halfjaar nog steeds veel plezier aan beleef, is omdat ik mijn passie met mensen wil delen.
Ik verwonder me over de bijzondere opvattingen van filosofen als Diogenes van Sinope en Epictetus, laat me inspireren door het genie van Hannibal en Archimedes en verbaas me om het bizarre gedrag val Caligula. De Oudheid is zo interessant omdat zij zo anders is dan de moderne wereld, maar toch hebben we het nog altijd over mensen. Sommigen dragen een kroon, anderen hebben een leger onder hun commando, maar het zijn mensen in een andere situatie dan die wij van onszelf gewend zijn. Geschiedenis laat ons zien zoals we hadden kunnen zijn. Ik denk dat dat de reden is dat boeken over geschiedenis zo goed worden verkocht.
Een tijd geleden bezocht ik een lezing voor Ex Oriente Lux van Professor Bert van der Spek over een beroemd voorwerp dat de gemoederen bezig blijft houden. Het betreft een cilindervormig voorwerp met daarop een tekst over de Perzische koning Cyrus de Grote (6e eeuw v.Chr.). Van der Spek gaf tijdens de lezing aan dat deze cilinder niet de eigenschappen heeft die het worden toegedicht. Opmerkelijk genoeg dook even later een video van de directeur van het British Museum, Neil MacGregor op op TED.com.
Nu ben ik geen specialist op het gebied van de Perzische geschiedenis en is mijn Akkadisch ook niet wat het had kunnen zijn, maar punt is duidelijk. Zowel in de lezing van Van der Spek als in die van MacGregor werd één ding duidelijk: (het beeld dat we hebben over) de Oudheid speelt een belangrijke rol in het moderne leven. Wat er ook op de cilinder van Cyrus staat, het voorwerp motiveert mensen zich op een bepaalde manier te gedragen. Vrijwel niemand zal tegenwoordig nog nadenken over de vraag hoe je olifanten de Rhône over krijgt of wat de Romeinen en oude Ethiopiërs ons kunnen zeggen over hoe je van buikkrampen of hoofdluis af kunt komen, maar de Oudheid blijkt nog steeds dichtbij te zijn.
Ik verwonder me over de bijzondere opvattingen van filosofen als Diogenes van Sinope en Epictetus, laat me inspireren door het genie van Hannibal en Archimedes en verbaas me om het bizarre gedrag val Caligula. De Oudheid is zo interessant omdat zij zo anders is dan de moderne wereld, maar toch hebben we het nog altijd over mensen. Sommigen dragen een kroon, anderen hebben een leger onder hun commando, maar het zijn mensen in een andere situatie dan die wij van onszelf gewend zijn. Geschiedenis laat ons zien zoals we hadden kunnen zijn. Ik denk dat dat de reden is dat boeken over geschiedenis zo goed worden verkocht.
Een tijd geleden bezocht ik een lezing voor Ex Oriente Lux van Professor Bert van der Spek over een beroemd voorwerp dat de gemoederen bezig blijft houden. Het betreft een cilindervormig voorwerp met daarop een tekst over de Perzische koning Cyrus de Grote (6e eeuw v.Chr.). Van der Spek gaf tijdens de lezing aan dat deze cilinder niet de eigenschappen heeft die het worden toegedicht. Opmerkelijk genoeg dook even later een video van de directeur van het British Museum, Neil MacGregor op op TED.com.
Nu ben ik geen specialist op het gebied van de Perzische geschiedenis en is mijn Akkadisch ook niet wat het had kunnen zijn, maar punt is duidelijk. Zowel in de lezing van Van der Spek als in die van MacGregor werd één ding duidelijk: (het beeld dat we hebben over) de Oudheid speelt een belangrijke rol in het moderne leven. Wat er ook op de cilinder van Cyrus staat, het voorwerp motiveert mensen zich op een bepaalde manier te gedragen. Vrijwel niemand zal tegenwoordig nog nadenken over de vraag hoe je olifanten de Rhône over krijgt of wat de Romeinen en oude Ethiopiërs ons kunnen zeggen over hoe je van buikkrampen of hoofdluis af kunt komen, maar de Oudheid blijkt nog steeds dichtbij te zijn.
Abonneren op:
Posts (Atom)